12 Şubat 2016 Cuma 14:25
Einstein’ın kütle çekim dalgaları ilk kez gözlemlendi

LIGO (Laser Interferometer Gravitational-Wave Observatory) araştırma ekibi, Einstein’ın 1915’te ortaya attığı genel görelilik kuramının tahmin ettiği, ancak yüz yıldır doğrudan ölçülmesi mümkün olmayan kütle çekim dalgalarını ilk kez gözlemlediklerini duyurdu. Açıklamaya göre ölçülen kütle çekim dalgaları, 1,3 milyar ışık yılı uzaklıkta iki karadeliğin çarpışmasından kaynaklanıyor.

Kütle çekim dalgası nedir?

1915 yılında genel görelilik kuramının Einstein tarafından yayımlanmasından önce kütle çekim kuvveti, Newton’un ortaya koyduğu haliyle, birbirlerinden uzak iki cisim arasında anlık bir etkileşim olarak kabul edilmekteydi. Ancak Einstein kütle çekim etkisini, yani iki cismin kütleleri arasındaki etkileşimi yeniden tarif etti. Einstein’a göre kütleye sahip cisimler uzay ve zamanın yapısını değiştirdikleri ya da uzay ve zamanı “büktükleri” için aralarında böyle bir etkileşim meydana geliyordu. Yine görelilik kuramına göre bu etkinin ışık hızından daha hızlı yayılması mümkün değildi. Özellikle çok hızlı hareket eden ve ağır kütleli cisimler, örneğin karadelikler söz konusu olduğunda, uzay-zamanda oluşan bu “bükülmenin” dalgalar halinde yayılmasının gözlemlenebileceği önerisi de yine Einstein tarafından 1916 yılında ortaya atıldı. Ancak bu etkilerin çok küçük olması beklendiği için, doğrudan ölçüm yapabilecek deneysel teknikler bugüne kadar olumsuz sonuç verdi. 

Dün yapılan açıklamaya göre tespit edilen kütle çekim dalgası, 1,3 milyar ışık yılı uzakta çarpışan iki karadelikten geliyor. Çarpışan iki karadeliğin kütleleri toplamının, güneşin kütlesinden 65 kat daha büyük olduğu tahmin ediliyor. Çarpışmanın şiddeti ile 3 güneş ağırlığında bir kütlenin enerjiye dönüştüğü ve bu enerjinin de kütle çekim dalgaları halinde evrene yayıldığı hesaplanmış.

 

1992 yılında Caltech (California Institute of Technology) ve MIT (Massachusetts Institute of Technology) tarafından kütle çekim dalgalarını gözlemlemek için kurulan LIGO deney sahası, her biri 4 km uzunluğunda, birbirine dik L şeklinde iki lazer demeti hattına sahip. Bu hatlar içerisinde lazer demetleri, ileri ve geri yansıyarak sürekli bir salınım halindeler. İki hattın da uzunlukları eşit olduğu için, iki lazer demetini senkronize olmuş iki saat olarak düşünmek mümkün. Kütle çekim dalgasının bu kollardan biri yönünde gelmesi, geldiği doğrultuda uzayı büküyor, yani o kolun boyutunu değiştiriyor. Böylelikle saatlerden biri geri kalıyor. Deney düzeneği o kadar hassas ki, bir atomun çapının milyarda birinden daha kısa olan uzunluk değişimleri ölçülebiliyor.

Yaklaşık bin fizikçiden oluşan deney ekibi, hesap hatası yapılmadığından emin olmak için her şeyin tekrar gözden geçirildiğini söylese de, yüz yıllık bir soruya yanıt veren bu haber oldukça heyecan yaratmış durumda, çünkü fizik dünyasında birden fazla kapıyı aralıyor. Einstein’ın genel görelilik kuramının bir kez daha doğrulanmasına ek olarak bu gelişme, aynı zamanda astronomik bir nesnenin ilk kez kütle çekim vasıtası ile gözlemlenmesi anlamına da gelmekte. 

 

İlgili kaynak: http://bilimsol.org/bilimsol/astronomi/einstein-in-kutle-cekim-dalgalari...


Kaynak: Haber.sol.org.tr
Son Güncelleme: 12.02.2016 14:25
Yorumlar

Dikkat!

Yorum yapabilmek için üye girşi yapmanız gerekmektedir. Üye değilseniz hemen üye olun.

Üye Girişi Üye Ol

banner177